Sau nhiều năm không có biện pháp can thiệp, muốn để con tự điều chỉnh hành vi và nhận thức, cuối cùng hậu quả đến với bé trai quá nặng nề, khi đó bố mẹ hối hận thì đã quá muộn.
Tăng động giảm chú ý có xu hướng gia tăng, trẻ nam nhiều hơn nữ
Hiện nay, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) đang trở thành một vấn đề sức khỏe tâm thần đáng lo ngại ở trẻ em trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam. Tỷ lệ trẻ mắc ADHD ngày càng gia tăng, đặt ra nhiều thách thức cho bản thân trẻ, gia đình và toàn xã hội.
Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân, thành viên Hội Tâm lý Trị liệu Việt Nam cho biết, ADHD ảnh hưởng đến khoảng 5-7% trẻ em trên toàn cầu. Còn tại Việt Nam, một nghiên cứu của Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy, tỷ lệ trẻ mắc rối loạn này dao động từ 3-8%, với số trẻ nam mắc bệnh cao gấp 3 lần trẻ nữ.
“Đây là con số đáng báo động, phản ánh xu hướng gia tăng nhanh chóng của rối loạn này trong những năm gần đây. Thậm chí, năm 2022, tỉ lệ chẩn đoán Tăng động giảm chú ý đã lên tới 1/9 trẻ trong thời kì đại dịch Covid – 19 tại Mỹ”, thạc sĩ Hoàng Quốc Lân cho biết.
Các thống kê cho thấy, ngày càng gia tăng trẻ tăng động, giảm chú ý nhưng chưa được điều trị kịp thời. Ảnh minh họa.
Đáng cảnh báo, nếu không được điều trị, ADHD làm tăng nguy cơ rối loạn chống đối, rối loạn hành vi, nghiện chất và các bệnh lý tâm thần ở tuổi trưởng thành. Tại Việt Nam, các nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương (từ 2019 đến 2021) cho thấy, ADHD gây gánh nặng lớn cho gia đình và học đường. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh vẫn cho rằng đây chỉ là tính cách trẻ hiếu động bình thường và bỏ qua thăm khám và điều trị, gây nên những hậu quả nặng nề cho trẻ.
Bỏ lỡ “giai đoạn vàng” điều trị: Hệ lụy khôn lường
Thạc sĩ Hoàng Quốc Lân lấy ví dụ điển hình nhất về một ca lâm sàng vừa tiếp nhận, đó là một nam sinh tên D, 14 tuổi, đang là học sinh THCS được gia đình đưa đến khám vì có hành vi chống đối và bùng phát cảm xúc trong 6 tháng gần đây. Đáng nói, trước đó nam sinh được chẩn đoán ADHD, nhưng gia đình không điều trị.
Mẹ nam sinh cho biết, từ năm 6 tuổi khi có những biểu hiện bất thường, D đã được đưa đi khám và chẩn đoán bị rối loạn tăng động giảm chú ý. Thời điểm này gia đình không cho D điều trị và cho rằng, tình trạng sẽ cải thiện theo thời gian.
“Gia đình được nhiều người khuyên và cũng nghĩ tình trạng này lớn lên trẻ tự điều chỉnh và sẽ hết, vì thế không quá tập trung định hướng hay áp dụng bất cứ phương pháp can thiệp điều trị nào, để con tự phát triển bình thường”, mẹ D chia sẻ.
Gần đây, D có nhiều hành vi thách thức, cãi lời bố mẹ; thậm chí xung đột với giáo viên; đánh nhau với bạn bè; hút thuốc lá, chơi game nhiều và lấy trộm đồ đạc tại nhà. Kết thúc năm học vừa qua, kết quả học tập giảm sút, trẻ thường xuyên bỏ tiết, giảm tập trung chú ý nên gia đình đã đưa đi khám.
Nam sinh xung đột với cô giáo, cãi lời mẹ cha vì tăng động, giảm chú ý không được quan tâm, can thiệp sớm. Ảnh Al.
“Qua thăm khám và quan sát lâm sàng cho thấy, D khó duy trì chú ý, liên tục vận động, trả lời cộc lốc, trống không; điểm SNAP-IV trên 90 bách phân vị đối với cả giảm chú ý và tăng động. Khám thần kinh và thể chất bình thường, không có dấu hiệu loạn thần. Với kết quả trên, trẻ được chẩn đoán (theo ICD-10) bị rối loạn tăng động kèm rối loạn hành vi và cảm xúc”, thạc sĩ Quốc Lân cho hay.
Theo nhà trị liệu tâm lý Hoàng Quốc Lân, trường hợp này hậu quả nặng nề nhất là đã bỏ lỡ “giai đoạn vàng” điều trị ADHD là từ 3–7 tuổi (dù phát hiện và được chẩn đoán từ lúc 6 tuổi). Các nghiên cứu cho thấy, việc trì hoãn điều trị với trẻ mắc rối loạn này sẽ làm tăng nguy cơ thất bại học đường, mâu thuẫn gia đình và lệch chuẩn xã hội. “Trường hợp này minh họa rất rõ, việc bỏ lỡ “giai đoạn vàng” (3–7 tuổi) dẫn đến biểu hiện chống đối và xâm kích nghiêm trọng ở tuổi thiếu niên”, thạc sĩ Lân nói.
Phát hiện sớm và điều trị kịp thời giúp con tránh được các rối loạn tâm thần
Theo các chuyên gia, việc phát hiện sớm và can thiệp đúng cách có thể giúp trẻ mắc ADHD cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống. Vì thế, quá trình chăm sóc con, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý những dấu hiệu bất thường của con để có hướng xử lý kịp thời.
Theo đó, khi trẻ bắt đầu đi học, biểu hiện của tăng động giảm chú ý sẽ cho thấy sự hiếu động đáng kể so với các trẻ đồng trang lứa. Về lâu dài, các trẻ mắc tăng động giảm chú ý thường có kết quả học tập sút kém do giảm tập trung, hoặc trở thành trẻ cá biệt do sự khó kiểm soát hành vi của mình.
Thạc sĩ Hoàng Quốc Lân cho rằng, khi trẻ có biểu hiện tăng động giảm chú ý cần đi khám, can thiệp ở giai đoạn vàng.
“ADHD không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân trẻ mà còn tác động đến gia đình và xã hội. Nếu không được điều trị có thể tiến triển thành rối loạn hành vi nghiêm trọng, ảnh hưởng đến học tập, mối quan hệ và thậm chí làm tăng nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần khác ở tuổi trưởng thành. Vì vậy, chúng tôi khuyến nghị phụ huynh cần quan sát kỹ hành vi của con, đưa trẻ đi khám khi thấy dấu hiệu bất thường, đặc biệt là không bỏ lỡ giai đoạn vàng từ 3–7 tuổi để can thiệp kịp thời”, thạc sĩ Hoàng Quốc Lân khuyến cáo.
Đồng thời, vị chuyên gia này cảnh báo, rối loạn tăng động giảm chú ý ở tuổi vị thành niên, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, có thể để lại hậu quả nặng nề với hành vi chống đối và xâm kích. Các nghiên cứu cho thấy, phát hiện sớm và can thiệp đúng cách không chỉ giúp cải thiện triệu chứng ADHD mà còn ngăn ngừa nguy cơ tiến triển thành các rối loạn tâm thần khác ở tuổi trưởng thành.
Do đó, quản lý ADHD cần dựa trên mô hình đa mô thức, kết hợp thuốc, trị liệu hành vi-nhận thức, huấn luyện kỹ năng kiểm soát cảm xúc, cùng với sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường. Việc nâng cao nhận thức của phụ huynh, giáo viên và cộng đồng đóng vai trò then chốt, giúp trẻ được tiếp cận điều trị kịp thời, giảm gánh nặng lâu dài và tạo điều kiện cho sự phát triển toàn diện.
