Không chỉ là món ăn vặt được yêu thích, loại quả dân dã này còn chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho tiêu hóa, làn da, xương khớp và sức khỏe tổng thể.
Ở nhiều tỉnh miền Nam như Tây Ninh, Cà Mau, Vĩnh Long, Cần Thơ, An Giang…, cây chùm ruột vốn quen thuộc với người dân từ bao đời nay. Chùm ruột còn gọi là tầm duột, chùm giuột, tầm ruộc, mak nhôm (Vientian). Tên khoa học Phyllanthus distichus Meull, Arg. (Phyllanthus acidus Skeels, Cicca disticha L.). Thuộc họ Thầu dầu Euphorbiaceae.
Đây là loại cây mọc hoang, có thể cao đến 10m, tán lá rộng, hoa màu hồng trông rất đẹp mắt. Khi đến mùa, quả mọc thành từng chùm dày đặc, mỗi quả chia thành 6 múi, vỏ từ màu xanh non đến khi chín ngả vàng nhạt. Mỗi quả chỉ nhỏ bằng ngón tay cái, treo lủng lẳng trên cành tạo nên một khung cảnh đặc trưng của làng quê.
Chùm ruột mọc lúc lỉu từ thân đến ngọn mỗi khi đến mùa
Chùm ruột bắt đầu ra hoa từ tháng 12 đến khoảng tháng 5, và mùa quả chín rộ nhất là từ tháng 6 đến tháng 8 hằng năm. Thời điểm ấy, người dân địa phương lại ra vườn, men theo các bờ ao, bờ kênh để hái quả mang về ăn, bán hoặc chế biến thành nhiều món ngon.
Quả chùm ruột có hai loại: chùm ruột chua và chùm ruột ngọt. Với loại chua, người ta thường hái ăn ngay tại vườn, chấm với muối ớt hoặc đập giập xóc gia vị như trái cà na – vừa chua, vừa cay, rất “bắt miệng”. Ngoài ra, bà con còn dầm nát quả để làm nước mắm chua cay ăn cùng cá nướng, tép luộc, hoặc ép lấy nước pha đường làm đồ uống giải nhiệt trong ngày hè.
Quả này có vị chua ngọt, trở thành món ăn vặt được chị em văn phòng yêu thích
Không chỉ dừng ở những món ăn dân dã, quả chùm ruột còn có thể chế biến cầu kỳ hơn như nấu thành siro, làm mứt chùm ruột muối ớt, mứt dẻo hay ngâm chua ngọt. Đặc biệt, người dân miền Tây còn dùng chùm ruột để kho cá. Vị chua thanh của loại quả này giúp làm giảm độ tanh, đồng thời tạo cho món cá kho hương vị đậm đà, lạ miệng. Món ăn này từng gắn với những bữa cơm dân dã của người dân nghèo ở mền Tây.
Mứt chùm ruột được bán trên chợ mạng và các sàn thương mại điện tử
Ngày nay, từ một loại quả từng bị xem là “quả dại”, chùm ruột đã trở thành đặc sản mùa hè được nhiều người tìm mua. Không chỉ ngon miệng, chùm ruột còn mang lại nhiều công dụng tốt cho sức khỏe nhờ hàm lượng vitamin C, canxi, sắt dồi dào, giúp hỗ trợ tiêu hóa, giải nhiệt và bổ sung dinh dưỡng cho cơ thể.
Hỗ trợ điều trị táo bón
Theo HealthBenefitsTimes, quả chùm ruột là thực phẩm hữu ích trong việc cải thiện chứng táo bón. Nhờ chứa nhiều vitamin C, loại quả này giúp hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru và làm sạch đường ruột hiệu quả.
Làm đẹp và bảo vệ làn da
Hàm lượng vitamin C dồi dào trong chùm ruột giúp da sáng mịn, tươi trẻ. Đây là chất chống oxy hóa mạnh, có tác dụng làm chậm quá trình lão hóa, bổ sung dinh dưỡng cho cơ thể, đồng thời chống viêm và kháng khuẩn. Vì vậy, ăn trực tiếp hoặc uống nước ép chùm ruột đều được khuyến khích để duy trì làn da khỏe đẹp.
Tốt cho hệ tiêu hóa và kiểm soát cân nặng
Vị chua đặc trưng của quả chùm ruột không chỉ kích thích tiêu hóa mà còn hỗ trợ giảm cảm giác thèm ăn, nhờ đó giúp bụng gọn gàng và hỗ trợ quá trình giảm cân khi sử dụng thường xuyên.
Tăng cường sức khỏe xương khớp
Chùm ruột chứa canxi và sắt – hai dưỡng chất quan trọng trong việc duy trì hệ xương chắc khỏe, phòng ngừa loãng xương và tình trạng xương giòn, yếu.
Bảo vệ và hỗ trợ gan
Nhờ giàu chất chống oxy hóa, quả chùm ruột góp phần cải thiện chức năng gan, đồng thời hỗ trợ điều trị các bệnh lý liên quan như xơ gan.
Các bộ phận khác của chùm ruột có thể chữa bệnh
Lá và rễ cây chùm ruột có tính nóng, dùng để bôi ngoài da có tác dụng tan ứ huyết, tiêu độc, sát trùng, chống nọc độc rắn.
Lá chùm ruột có vị chua nhẹ, tính nóng, có tính sát khuẩn cao. Lá cây khi nấu chín còn giúp trị mụn nhọt, hút mủ mụn. Nhai lá chùm ruột có thể giúp chữa viêm họng, viêm miệng. Đun nước lá chùm ruột dùng để tắm có thể giúp chữa lở, nổi mề đay và các bệnh lý ngoài da.
Vỏ thân cây chùm ruột dùng ngâm rượu có thể chữa thối tai, tiêu mủ, chữa ghẻ, loét, vết thương chảy máu ngoài da, chữa đau răng.
Lưu ý khi ăn chùm ruột: Khi thưởng thức quả chùm ruột, nên rửa sạch, ngâm với nước muối loãng và chỉ ăn ở mức vừa phải để tránh đầy bụng, khó hấp thụ canxi và gây ảnh hưởng đến dạ dày. Không nên ăn khi đang đói hoặc ngay sau bữa ăn chính. Đặc biệt, những người có bệnh lý về thận, gout hay sỏi thận cần hạn chế vì chùm ruột chứa hàm lượng oxalate cao, có thể cản trở quá trình hấp thu khoáng chất. Ngoài ra, tuyệt đối không sử dụng vỏ hay rễ cây chùm ruột bằng đường miệng, bởi chúng chứa độc tố có thể dẫn đến ngộ độc nguy hiểm.
