Nhờ hương vị ngọt thanh, giòn mát và nhiều công dụng tốt cho sức khỏe, loài rau dân dã ở quê ngày xưa nay thành đặc sản được người thành phố tìm mua.
Bầu đất là một loại rau cực kỳ quen thuộc đối với người dân ở các miền quê. Chúng có tên khoa học là Gynura procumbens (Lour) Merr., thuộc họ Cúc, là loài cây thân thảo, mọc bò sát đất. Lá bầu đất hình bầu dục, dày, giòn và xanh đậm.
Loài cây này có sức sống mạnh mẽ, có thể mọc ở khắp nơi, từ bìa rừng, ven đường, góc vườn cho đến những luống hoa màu. Cây không kén đất, chịu được nắng nóng, ít sâu bệnh, nên ở các vùng quê Việt Nam, người ta dễ dàng bắt gặp chúng chen lẫn giữa những luống rau hay mọc hoang nơi bờ rào.
Ngày trước, khi đời sống còn khó khăn, rau bầu đất cùng các loại rau dại như rau tập tàng, rau má, rau sam... là "cứu cánh" cho bữa cơm nghèo. Người dân thường hái rau về luộc, xào hoặc nấu canh. Hương vị của bầu đất ngọt thanh, giòn và có mùi thơm rất đặc trưng. Đặc biệt, vào mùa hè oi bức, một đĩa rau bầu đất luộc chấm nước mắm tỏi ớt được xem là món ăn thanh nhiệt, giải độc cực kỳ hiệu quả.
"Mình còn nhớ cây này lá dày và giòn, mọc xen vào các cây hoa màu. Hồi nhỏ, mẹ mình thường hái cùng rau tập tàng nấu canh, mùi thơm phức cả gian bếp. Bây giờ ở quê muốn ăn phải trồng bằng hạt chứ hiếm thấy mọc dại như trước", bạn Mai (ở Hà Tĩnh) chia sẻ.
Những năm gần đây, khi xu hướng ẩm thực hướng đến các loại rau sạch, tự nhiên, rau bầu đất được nâng tầm thành đặc sản. Nhiều người trồng rau này không chỉ để ăn mà còn để bán. Trên các chợ mạng, rau bầu đất được rao bán với giá khoảng 40.000-50.000 đồng/kg. Dù sản lượng không nhiều nhưng rau được canh tác hoàn toàn tự nhiên, không thuốc trừ sâu, nên rất được người tiêu dùng ưa chuộng.
Không chỉ có mặt trong bữa cơm gia đình, bầu đất còn xuất hiện trong thực đơn của nhiều quán ăn, nhà hàng. Từ nguyên liệu này, đầu bếp có thể chế biến thành nhiều món hấp dẫn như bầu đất xào tỏi, xào tôm thịt, nhúng lẩu, nấu canh cá hay canh thịt bằm. Nhiều chị em ở thành phố còn tận dụng không gian ban công, sân thượng để trồng vài khóm bầu đất vừa làm rau ăn, vừa làm cảnh xanh mát mắt.
Ngoài giá trị ẩm thực, bầu đất còn được y học dân gian sử dụng như một vị thuốc quý. Loài cây này được cho là giúp thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ điều hòa huyết áp và đường huyết, đồng thời được dùng trong các bài thuốc chữa thiếu máu, đau mắt đỏ, đái buốt, lỵ, sốt phát ban...
Những bài thuốc chữa bệnh từ rau bầu đất được đăng tải trên trang SKĐS:
Trị đái dầm, đái són, đái buốt: Lấy khoảng 80g rau bầu đất, sắc với 700ml nước cho đến khi còn khoảng 200ml. Chia làm hai lần uống trong ngày, tốt nhất là dùng vào buổi trưa, hạn chế uống buổi tối.
Giảm viêm bàng quang, bạch đới, khí hư: Kết hợp bầu đất, ý dĩ và bột tam thất, mỗi vị 15g, đem sắc lấy nước uống, dùng đều đặn ngày 2 lần.
Hỗ trợ điều trị tiểu đường: Mỗi ngày nhai nuốt 7–9 lá bầu đất, thực hiện 2 lần vào buổi sáng và chiều để giúp ổn định đường huyết.
Giảm ho khan, ho gió, ho có đờm, viêm họng: Nhai vài lá bầu đất tươi, ngậm và nuốt dần phần nước để làm dịu cổ họng.
Giúp cải thiện viêm phế quản mạn: Thường xuyên dùng bầu đất trong bữa ăn hàng ngày dưới dạng luộc, xào hoặc nấu canh.
Giảm sưng bầm do va đập: Dùng một nắm bầu đất khô giã nát cùng ít hạt tiêu đen, đắp lên chỗ bị bầm. Thay thuốc thường xuyên và duy trì khoảng 3 ngày để đạt hiệu quả.
Hỗ trợ trị khí hư, bạch đới: Chuẩn bị 20g bầu đất, 15g cỏ xước, 15g củ gai sao vàng, 12g kim ngân hoa và 16g cam thảo đất. Sắc tất cả các vị trên, chia làm 2–3 lần uống trong ngày.
Trị chứng đái dầm ở trẻ em: Thường xuyên nấu canh bầu đất cho trẻ ăn giúp cải thiện tình trạng tiểu dầm hiệu quả.
Giúp nhuận tràng, trị táo bón, kiết lỵ: Lấy một nắm rau bầu đất tươi giã hoặc xay nhuyễn, hòa với 100ml nước sôi để nguội, chia làm 2 lần uống sáng và chiều, kiên trì dùng trong 5–6 ngày.
Hỗ trợ cải thiện mất ngủ: Người bị mất ngủ nên thêm rau bầu đất tươi vào bữa ăn hàng ngày. Loại rau này có tác dụng điều hòa khí huyết, an thần và giúp ngủ ngon hơn.
