Không chỉ có hương vị lạ, giòn ngọt, bùi bùi, đậu ván còn giàu dinh dưỡng, tốt cho tim mạch và tiêu hóa, được Đông y ghi nhận như một vị thuốc quý.
Trong ký ức nhiều người, quả đậu ván gắn liền với bữa cơm giản dị thời khó khăn. Loại quả một thời là thức ăn “cứu đói” nay lại được nhiều gia đình thành phố tìm mua, trở thành đặc sản trong các nhà hàng.
Đậu ván là loài dây leo thuộc họ đậu, có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới châu Á. Cây khỏe, leo giàn nhanh, ra hoa sai quả. Quả đậu ván dẹt, hơi cong, màu xanh bóng, khi còn non có vị giòn ngọt, thơm mát. So với các loại đậu khác, quả đậu ván có phần dày thịt, ít xơ nên được ưa chuộng trong chế biến món ăn.
Đậu ván thường gieo trồng vào đầu vụ xuân – hè, đến khoảng tháng 8 đến tháng 10 âm lịch thì cho quả rộ. Khi ấy, ở các phiên chợ quê, từng bó đậu ván xanh mướt được bày bán, trở thành món rau quen thuộc trong mâm cơm ngày thường. Do có mùa vụ ngắn, chỉ vài tháng trong năm, nên quả đậu ván ngày nay càng được ưa chuộng.
Quả đậu ván non có vị ngọt thanh, khi xào giữ được độ giòn, nấu canh thì nước trong và mát. Mùi thơm nhẹ của quả quyện với gia vị dân dã khiến người ăn dễ dàng nhớ mãi. Không giống đậu cô ve hay đậu đũa, đậu ván có độ bùi riêng, ăn không ngán.
Ở làng quê, quả đậu ván thường được nấu canh với tôm, thịt bằm hay cua đồng, vị ngọt mát, dễ ăn. Đậu ván xào tỏi, xào thịt bò cũng là món được nhiều người yêu thích. Ở một số nơi, người ta còn muối chua quả đậu ván để ăn dần, giòn và lạ miệng. Ngày nay, một số quán ăn dân dã còn đưa quả đậu ván vào thực đơn như một món “rau đặc sản”.
Trong khi đó, hạt đậu ván được dùng để nấu chè, nấu xôi, hoặc hầm cùng xương cho ngọt nước. Ngoài ra, hạt này còn có thể dùng nấu cháo giải cảm, rang giòn để làm thức ăn vặt.
Trước đây, đậu ván mọc giàn đầy sân, ăn không hết thì bỏ, hầu như chẳng ai mua bán. Nhưng nay, tại các chợ thành phố, quả đậu ván được bán với giá từ 40.000 – 60.000 đồng/kg, hạt đậu ván khô có giá từ 100.000-150.000 đồng/kg.
Những lợi ích của đậu ván với sức khỏe
Đậu ván là loại thực phẩm giàu dinh dưỡng, cung cấp nhiều vitamin C, nhóm vitamin B, chất xơ, protein thực vật cùng các axit amin thiết yếu. Đáng chú ý, trong 100g đậu ván có hàm lượng kali cao, giúp cơ thể duy trì cân bằng điện giải, hỗ trợ tim mạch và tăng cường thể lực.
Theo y học cổ truyền, hạt đậu ván trắng có vị ngọt, tính hơi ấm, không độc, đi vào kinh tỳ và vị. Loại hạt này có tác dụng kiện tỳ, điều hòa tiêu hóa, trừ thấp, giải độc. Thường được dùng làm thuốc bổ tỳ vị, chữa tiêu chảy, lỵ, kém ăn, mệt mỏi, đau bụng hay ngộ độc thực phẩm (nhất là khi ăn phải thịt, tôm cá gây dị ứng).
Không chỉ hạt, lá đậu ván trắng có vị cay, ngọt, tính bình, hơi độc, thường dùng trị tiêu chảy, viêm ruột cấp, nhọt độc hoặc chấn thương phần mềm. Hoa đậu ván trắng lại mang vị ngọt, tính bình, không độc, có tác dụng kiện tỳ hòa vị, thanh nhiệt, hóa thấp, chữa lỵ, tiêu chảy, cảm nắng, say nắng hay chuột rút. Rễ đậu ván trắng khi sắc lấy nước có tác dụng giảm đau, hỗ trợ trị đau nhức xương khớp, tê dại chân tay.
BS Vũ Quốc Trung chia sẻ trên trang SKĐS một số cách sử dụng đậu ván để chữa các bệnh thông thường:
Chữa phát sốt, phiền táo, tiểu tiện không thông: Đậu ván trắng để cả vỏ 50g, sắc kỹ với nước, chắt lấy nước, để nguội, chia thành 2 phần, uống trong ngày.
- Phòng cảm nắng trong các tháng hè, mệt nhọc, khát nước: Đậu ván trắng 9g, lá vối 8g, cam thảo (nướng) 4g; sắc nước uống thay trà trong ngày.
- Chữa cảm sốt, đầy bụng, buồn nôn, tiêu chảy: Đậu ván trắng 12g, hoắc hương 9g, sắc uống thay trà, uống trong ngày.
- Chữa sốt nóng hầm hập, cơ thể bứt rứt, khó ngủ: Hạt đậu ván trắng 24g, vỏ quả dưa hấu 24g, thân rễ trúc diệp 24g, lá sen 24g, sắc nước uống.
- Chữa đau bụng, sôi bụng, tiêu chảy, tiểu tiện ít: Hạt đậu ván trắng 12g, rau má 10g (sao vàng), sa nhân 8g, hoắc hương 8g, hương phụ 8g, hạt mã đề 8g, gừng 2g, sắc uống
- Miệng nôn trôn tháo, chân tay bị chuột rút: Hoa đậu ván 15-20g, cho vào nồi luộc với 1 quả trứng gà; ăn trứng và uống nước thuốc.
- Chữa bệnh đường tiết niệu, tiểu ra máu: Lá đậu ván tươi 20-30g, sao vàng, sắc với nước, chia 3 lần uống trong ngày.
- Chữa bệnh tử điến (ban xuất huyết): Đậu ván trắng 100g, hồng táo (táo tầu) 20g, đường phèn 50g; tất cả cho vào nối sắc với nước, chia 2 lần uống trong ngày.
