Mưa bão, lũ lụt không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn kéo theo nhiều nguy cơ sức khỏe, đặc biệt là các bệnh truyền nhiễm. Do vậy, việc giữ gìn vệ sinh môi trường và kiểm soát nhiễm khuẩn đóng vai trò vô cùng quan trọng không chỉ trong cộng đồng mà ngay tại các cơ sở y tế.
Sau bão lũ, môi trường sống thường bị ô nhiễm nặng nề. Nước ngập, rác thải, xác động vật, hệ thống thoát nước tắc nghẽn… Đây là những “mảnh đất màu mỡ” cho vi khuẩn và vi rút phát triển.
TS.BS Trương Anh Thư - Trưởng khoa Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bạch Mai cảnh báo, mưa lũ là thời cơ thuận lợi để các bệnh như viêm đường hô hấp, bệnh liên quan đến tiêu hóa, bệnh da liễu, bệnh truyền nhiễm, nấm mốc và ô nhiễm thực phẩm… phát triển. Để chủ động ngăn dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe, bác sĩ Anh Thư cho rằng cần phải chủ động kiểm soát nhiễm khuẩn trong thiên tai ngay từ đầu. Do vậy, bác sĩ Anh Thư tư vấn những nguyên tắc “vàng” trong kiểm soát nhiễm khuẩn mùa bão lũ như sau:
Đối với cộng đồng
- Đơn giản - dễ làm - kịp thời: Ưu tiên các biện pháp dễ hiểu, có thể thực hiện nhanh chóng mọi lúc, mọi nơi. Theo đó, cần linh hoạt thích ứng với các hoàn cảnh khác nhau, đặc biệt trong điều kiện thiếu nước, mất điện.
- Vệ sinh tay - biện pháp quan trọng nhất: Dù đây chỉ là một hành động nhỏ, nhưng hiệu quả phòng bệnh rất lớn. Theo đó, nếu có nước sạch hãy rửa tay bằng xà phòng. Nếu không, dùng dung dịch cồn sát khuẩn. Thời điểm vệ sinh tay: Trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, sau khi xử lý rác, lau dọn nước mưa lũ.
Rửa và vệ sinh tay là việc làm đơn giản nhưng được đánh giá quan trọng nhất trong phòng bệnh mùa mưa lũ. Ảnh minh hoạ.
- Làm sạch nguồn nước: Ô nhiễm vi khuẩn trong nước gây ra rủi ro lớn cho sức khỏe. Đun sôi nước ít nhất 1 phút trước khi uống. Nếu không có nước sạch, có thể pha 1/8 thìa cà phê thuốc tẩy clo (loại không mùi, chứa 5,25% natri hypoclorit) cho mỗi 3,8 lít nước. Clo hoạt tính thường bất hoạt hơn 99,99% vi khuẩn và vi rút đường ruột. Nước giếng cần làm sạch và khử trùng bằng dung dịch clo. Phải đợi ít nhất 48 giờ sau khử trùng để kiểm tra nước (tìm vi khuẩn coliform và E. coli) trước khi sử dụng.
- An toàn vệ sinh thực phẩm: Thực phẩm cần được bảo quản khô ráo, đậy kín, và loại bỏ thực phẩm cần được bảo quản lạnh nếu để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ. Người có triệu chứng bệnh truyền nhiễm (như tả, lỵ, thương hàn, tiêu chảy) không được chế biến hoặc phục vụ thức ăn. Tăng cường khử khuẩn bề mặt, ưu tiên khu vực bị ngập. Đặc biệt xử lý môi trường ngay lập tức, tránh tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển.
Đối với bệnh viện, cán bộ môi trường
- Cần trang bị phương tiện phòng hộ cá nhân PPE đầy đủ cho người tham gia dọn dẹp hoặc tiếp xúc với nước lũ. Tránh chạm tay bẩn vào mặt hoặc miệng. Bất kỳ ai bị thương trong quá trình vệ sinh cần được chăm sóc vết thương ngay lập tức và đánh giá nhu cầu tiêm phòng uốn ván. Xử lý chất thải và thi hài đúng quy định, tránh để ô nhiễm lan rộng. Khắc phục và giám sát sau bão, theo dõi hàng ngày các dấu hiệu bất thường (sốt, phát ban, tiêu chảy, nhiễm trùng da...) để phát hiện sớm nguy cơ dịch bệnh.
- Đánh giá nguy cơ: Cần đánh giá nguy cơ nhiễm khuẩn để can thiệp kiểm soát nhiễm khuẩn có trọng điểm. Nguy cơ cao áp dụng cho người bệnh nguy kịch, cần hồi sức ngay do nguy cơ nhiễm khuẩn bệnh viện. Bên cạnh đó, cần lưu ý nhóm người già, trẻ em, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính là dối tượng dễ tổn thương, cần được bảo vệ đặc biệt.
Nhân viên cứu hộ, cơ sở y tế cần phải đảm bảo công tác môi trường, khử khuẩn để tránh bùng phát bệnh.
- Tại các cơ sở y tế, đặc biệt là trong mùa bão lũ, việc đảm bảo môi trường vô khuẩn là ưu tiên hàng đầu, là “lá chắn sống”. “Trong bối cảnh bão lũ, chỉ một sai sót nhỏ trong khâu vệ sinh cũng có thể dẫn đến lây nhiễm chéo, ảnh hưởng tới người bệnh nặng. Vì vậy, nhân viên y tế cần duy trì nghiêm ngặt các quy trình từ sàng lọc, cách ly, vệ sinh môi trường đến xử lý chất thải”, TS.BS Trương Anh Thư chia sẻ.
- Sàng lọc, phân loại và cách ly: Tại bệnh viện thực hiện sàng lọc ngay khi có người bệnh từ vùng bão chuyển tới hoặc phát bệnh trong quá trình lưu trú. Sàng lọc người có các triệu chứng như sốt, ho, phát ban, vết thương hở, nôn, hoặc tiêu chảy. Chuyển người bệnh có nguy cơ lây nhiễm sang khu vực cách ly hoặc khu vực riêng biệt. Nhân viên y tế cần sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân thích hợp khi chăm sóc người bệnh. Tiêm phòng uốn ván hoặc các vắc xin khác trong trường hợp cần thiết.
Sau bão, đừng quên “làm sạch lại từ đầu”
- Khi nước rút, việc tổng vệ sinh và khử khuẩn toàn bộ khu vực sinh hoạt, bệnh viện, trường học là vô cùng cần thiết. Lau rửa sàn, tường, đồ dùng, khử khuẩn bằng dung dịch clo loãng (0,1%-0,5%). Xử lý nấm mốc, côn trùng, kiểm tra làm sạch hệ thống thông khí đảm bảo thông khí tự nhiên. Kiểm tra nguồn nước, hệ thống xử lý rác thải, nhà ăn, khu vệ sinh…
Vệ sinh môi trường và nguồn nước sau bão lũ là rất quan trọng để phòng bệnh. Ảnh minh họa.
“Sức khỏe cộng đồng không chỉ được bảo vệ bằng thuốc men, mà bằng ý thức chủ động vệ sinh và phòng bệnh của mỗi người” - TS.BS Trương Anh Thư gửi gắm.
- Trong thời điểm mùa bão lũ, bên cạnh việc bảo vệ tài sản, tính mạng người dân cũng cần lưu ý để sức khoẻ, tránh chủ quan với các vấn đề nhiễm khuẩn. Giữ đôi tay sạch, nguồn nước sạch, thực phẩm sạch chính là giữ an toàn cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
