Củ sắn dây không chỉ mang đến vị thanh mát, dễ ăn mà còn chứa nhiều dưỡng chất, được sử dụng như thực phẩm, đồ uống giải nhiệt và cả dược liệu quý trong Đông y.
Sắn dây từ lâu đã trở thành một loại cây quen thuộc trong đời sống người Việt. Khác với khoai hay sắn thường, sắn dây có thân leo dài, lá xanh mướt, hoa tím nhạt, rễ phình to thành củ. Chính phần củ trắng ngà nằm sâu dưới đất mới là bộ phận quý giá, được người dân khai thác để chế biến thành tinh bột, dược liệu và món ăn giải nhiệt.
Củ sắn dây thường dài, có vỏ màu nâu xám, ruột trắng. Khi cắt ngang, phần thịt củ chắc, giòn, nhiều bột mịn. Sắn dây ưa khí hậu nhiệt đới, thường mọc hoang và được trồng nhiều ở các vùng trung du, miền núi phía Bắc như Phú Thọ, Sơn La, Bắc Ninh, Thái Nguyên… Một số tỉnh miền Trung cũng phát triển cây này nhờ đất đai phù hợp.
Sắn dây có hương thơm nhẹ, thanh mát, khi chế biến thành bột thì dậy mùi thoảng dịu, vị ngọt mát tự nhiên. Nước sắn dây uống có cảm giác giải khát nhanh, để lại vị ngọt hậu nơi cổ họng. Củ tươi ăn sống có vị bùi, giòn, hơi ngọt, rất dễ chịu trong những ngày hè nóng nực.
Ngày xưa, khi cuộc sống khó khăn, người dân nghèo thường dựa vào củ sắn dây để “chống đói”. Họ đào củ về rửa sạch, nạo lấy bột phơi khô, cất trong hũ để pha nước uống hay nấu cháo. Nhờ dễ kiếm, bổ dưỡng và có tác dụng mát gan, giải độc, sắn dây từng là “cứu tinh” trong nhiều bữa cơm thiếu thốn.
Ngày nay, sắn dây lại trở thành đặc sản có giá trị. Tinh bột sắn dây nguyên chất được bán với giá khá cao, được người thành phố và giới tiêu dùng ưa chuộng. Bởi ngoài tác dụng giải khát, bột sắn dây còn tốt cho tiêu hóa, giúp hạ nhiệt cơ thể, thậm chí được coi là vị thuốc trong Đông y.
Những món ngon từ sắn dây rất đa dạng và phong phú. Củ sản dây thường luộc, bột sắn dây pha đường, có thể uống sống hoặc nấu chín, mang lại cảm giác mát lành, giải khát nhanh chóng. Ngoài ra, người ta còn chế biến thành cháo sắn dây nấu cùng gạo hay nước xương, vừa bổ dưỡng vừa dễ ăn.
Một số món tráng miệng hấp dẫn khác là thạch sắn dây hay chè sắn dây kết hợp với đậu xanh, hạt sen, đem lại vị ngọt thanh đặc trưng. Với củ tươi mới đào, chỉ cần gọt vỏ rồi cắt lát ăn sống hoặc ép lấy nước cũng cho vị giòn, mát và ngọt tự nhiên.
Trong củ sắn dây có chứa nhiều dưỡng chất thiết yếu cho cơ thể. Đây là loại củ giàu năng lượng nhờ hàm lượng calo và cacbohydrat cao, đồng thời cung cấp một lượng lớn tinh bột dễ tiêu hóa. Bên cạnh đó, sắn dây còn có chất xơ hỗ trợ tiêu hóa, cùng với các khoáng chất quan trọng như canxi và photpho giúp xương chắc khỏe. Hàm lượng vitamin C trong củ cũng góp phần tăng cường sức đề kháng.
Những tác dụng của sắn dây với sức khoẻ
Trị táo bón hiệu quả
Hàm lượng chất xơ cao trong củ sắn dây sẽ giúp dạ dày làm việc tốt hơn, ổn định được sự rối loạn xảy ra và ngăn ngừa táo bón hiệu quả. Ngoài ra củ sắn dây còn chứa saponin có tác dụng giải độc cao, chống viêm sẽ giúp bảo vệ dạ dày khỏi sự tấn công của vi khuẩn gây hại.
Chữa cảm nắng, đau đầu
Củ sắn dây vốn có tính mát, khi giã nát rồi pha vào nước để sắc uống sẽ giúp cơ thể giảm đau đầu, giảm tình trạng say nắng hiệu quả. 30g củ sắn dây sắc với 1 lít nước, sau đó bỏ bã và lấy nước còn lại sử dụng. Nước sắn dây dùng nấu cháo, thêm với 1 chút gừng, đây là tác dụng của củ sắn dây chữa cảm nắng và đau đầu rất hiệu quả.
Chứa các chất chống độc tốt cho sức khỏe
Củ sắn dây chứa một số hoạt chất có tác dụng chống độc, chống oxy hóa vô cùng có lợi cho cơ thể có thể kể đến như:
Saponin: Chống oxy hóa, giải độc tốt cho cơ thể.
Phytate: Cũng là một chất chống oxy hóa mạnh
Tannin: Một chất chống độc cực phổ biến xuất hiện ở nhiều loại thực vật
Tuy nhiên chính vì củ sắn dây chứa nhiều loại chất chống độc cho nên đã làm giảm đi đáng kể tác dụng của nó với sức khỏe. Bởi các chất chống độc này nếu sử dụng nhiều sẽ cản trở quá trình hấp thụ vitamin và các khoáng chất có lợi cho cơ thể.
Điều trị nám và tàn nhang hiệu quả
Củ sắn dây có chứa một hoạt chất có tên là Isoflavone có hoạt tính tương tự với estrogen nội tiết tố ở phụ nữ. Isoflavone sẽ giúp thay thế các hormone đang bị tổn thương của cơ thể, giúp chúng ổn định trở lại, giảm thiểu lượng chất melanin khiến cho làn da bị nám và tàn nhang. Hơn nữa, isoflavone còn là chất chống oxy hóa rất tốt cho cơ thể.
Điều trị mẩn ngứa và mụn nhọt
Củ sắn dây thường được tán thành bột để pha nước uống vì nó có tác dụng thanh nhiệt và giải độc tốt cho cơ thể. Với saponin, tanin trong củ sắn dây sẽ giúp cơ thể của các chị em không bị độc tố thâm nhập gây nổi mẩn ngứa và mụn nhọt trên da. Hơn nữa lá gan sẽ được bảo vệ, cơ thể luôn được thanh mát và không bị nóng trong người.
Hỗ trợ chữa trị chứng viêm ruột
Như đã đề cập ở trên, trong củ sắn dây có chứa một số chất có tác dụng chống độc, chống viêm và chống oxy hóa tốt như saponin, tanin và phytate, isoflavone,... Các chất này đều có khả năng loại bỏ vi khuẩn, chống viêm, hỗ trợ điều trị chứng viêm ruột thường gặp, và một số bệnh lý khác về đường ruột, dạ dày.
Lưu ý khi sử dụng sắn dây
Tuy củ sắn dây mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng nếu sử dụng sai cách sẽ gây ra không ít tác hại. Trước hết, tuyệt đối không nên ăn sống củ sắn dây, bởi trong củ có chứa xyanua – một chất độc nguy hiểm có thể gây suy nhược thần kinh, ngộ độc và tổn thương nội tạng.
Việc dùng quá nhiều sắn dây còn khiến cơ thể tích tụ saponin, tanin và phytate; dù đây là những chất có khả năng chống oxy hóa, nhưng lại cản trở quá trình hấp thụ vitamin và khoáng chất. Ngoài ra, bột sắn dây có tính lạnh, phụ nữ mang thai nếu uống nhiều dễ dẫn đến co bóp tử cung mạnh, thậm chí gây sảy thai.
Do củ chứa hàm lượng tinh bột và đường khá cao, việc lạm dụng sẽ làm tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường và các bệnh tim mạch. Không chỉ vậy, dùng quá liều lượng sắn dây hằng ngày còn có thể gây tiêu chảy cấp, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe.
