Loại rau này có vị chua nhẹ, giòn và hương thơm đặc trưng, có thể sử dụng trong nhiều món ăn dân dã. Nếu như trước đây chúng gắn với những bữa cơm của người dân nghèo thì giờ đây đã thành đặc sản được nhiều người biết đến và tò mò tìm mua về thưởng thức.
Ở nhiều vùng quê Việt Nam, người ta thường bắt gặp những loài cây mọc ven đường, nơi bãi đất trống hay dọc bờ mương sông mà ít ai để ý. Thế nhưng có những loài cây tưởng chừng chỉ là cỏ dại lại trở thành món ăn đặc sản, gắn liền với ký ức của nhiều người, trong đó phải kể tới rau chua lẻ.
Không phổ biến như rau muống, rau lang hay rau dền nhưng rau chua lẻ vốn gắn với những bữa cơm dân dã lúc nghèo khó của người dân các tỉnh miền Trung. Loại rau dại này rất dễ nhận biết nhờ thân mảnh, lá hình răng cưa, khi già thì trổ chùm hoa nhỏ tim tím trên ngọn. Lá rau giòn, vị chua thanh đúng như tên gọi.
Theo các tài liệu thực vật học, rau chua lẻ có tên khoa học là Emilia sonchifolia, thuộc họ Cúc (Asteraceae). Ở nước ta, loại rau này phân bố từ Bắc chí Nam, xuất hiện nhiều nhất vào mùa mưa, thời điểm đất ẩm, cỏ cây xanh tốt.
Chị Linh (ở Hà Tĩnh) kể: "Rau này có nhiều vào mùa mưa, còn mùa hè nắng gắt thì chúng dễ bị lụi tàn. Ngày xưa cứ men theo bờ mương là có thể hái được cả rổ rau chua lẻ tươi non. Rau được đem luộc chấm mắm, nấu canh cua, làm gỏi, hay ăn sống kèm rau má, rau thơm đều ngon. Ở quê mình, món rau chua lẻ luộc chắm mắm ớt hiểm hoặc nấu canh với cua đồng là được ưa chuộng nhất.
Thời ấy, bữa ăn chẳng cầu kỳ, chỉ có mớ rau hái vội, ít cua bắt dưới ruộng, vài trái khế chua cho vào nấu cũng được nồi canh chua hấp dẫn. Giờ đây, những cánh đồng và bờ mương ít dần, thay vào đó là đường bê tông và khu dân cư mới nên rau chua lẻ vì thế cũng trở nên hiếm hơn".
Chị Trang (ở Thanh Hóa) chia sẻ: "Giờ ở quê tôi, sau mỗi buổi làm đồng, mọi người vẫn tranh thủ hái ít rau chua lẻ về ăn khi đến mùa. Dù giờ có đủ đầy thịt cá, hải sản, nhưng món rau mọc dại nơi bờ mương, bờ ruộng vẫn khiến cả nhà tôi thích mê. Rau chua lẻ hái về rửa sạch, ngâm sơ qua nước muối cho giòn, rồi trộn chung với hoa chuối vừa trổ buồng, vài cây cải non và ít rau thơm còn sót lại trong vườn là đã có món rau sống dân dã mà ngon không tả nổi. Vị chua nhẹ của chua lẻ xen lẫn vị chát của hoa chuối, hòa với hương thơm dịu của rau gia vị, thêm chút mắm cá kho mặn ngọt là đủ làm thành bữa cơm hấp dẫn, ăn bao nhiêu cũng thấy thèm".
Ngày nay, khi các loại rau rừng, rau dại được xem như đặc sản quê được người thành phố ưa chuộng, rau chua lẻ cũng bắt đầu xuất hiện trên chợ mạng và trong các nhà hàng phục vụ món dân dã, có giá khoảng 45.000 đồng/kg. Một số người chuyên bán đặc sản quê cho biết, rau chua lẻ không trồng được, chỉ hái từ tự nhiên, nên mỗi đợt gom được không nhiều.
Không chỉ là món rau ngon, rau chua lẻ còn là một vị thuốc quý. Theo từ điển cây thuốc Việt Nam, rau có vị hơi đắng, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, lợi tiểu, tiêu viêm, giải độc, hoạt huyết và sát khuẩn. Ở nhiều vùng, người dân còn dùng rau chua lẻ để nấu nước uống giải nhiệt hoặc giã đắp trị mụn nhọt, sưng viêm nhẹ.
