Từng được xem là món ăn dân dã của người nghèo, nay cá thòi lòi đã trở thành đặc sản độc nhất vô nhị ở Cà Mau. Cá thòi lòi khô có giá tới 500.000 đồng/kg nhưng vẫn rất được ưa chuộng.
Nhắc đến vùng đất ngập mặn Cà Mau, nhiều người sẽ nhớ ngay đến những cánh rừng đước bạt ngàn, bãi bồi mênh mông và vô số loài thủy sản độc đáo. Trong số đó, cá thòi lòi luôn gây tò mò đặc biệt bởi dáng vẻ kỳ lạ cùng khả năng “hai trong một”. Chúng không chỉ bơi lội như bao loài cá khác, mà còn có thể hít thở trên cạn, di chuyển bằng đôi vây như tay và thậm chí leo trèo điêu luyện trên rễ đước, thân cây.
Theo Tổ chức Sinh vật thế giới, cá thòi lòi được xếp vào một trong sáu loài động vật kỳ quái nhất hành tinh. Ngay từ ngoại hình, cá thòi lòi đã khiến nhiều người phải bật cười: thân hình không mấy bắt mắt, đôi mắt lại lồi hẳn lên như hai viên bi, đảo qua đảo lại quan sát xung quanh. Có lẽ chính đặc điểm này đã khiến người dân gọi nó bằng cái tên dân dã “cá thòi lòi”.
Không giống những loài cá thông thường chỉ sống dưới nước, thòi lòi có khả năng trữ nước trong mang để hô hấp khi lên cạn, đồng thời trao đổi khí qua da giống loài ếch. Hai vây trước của chúng phát triển mạnh, gần như trở thành “đôi tay” giúp cá di chuyển trên bùn, leo lên rễ đước hay thậm chí bò từ cành này sang cành khác một cách linh hoạt.
Chúng thường đào hang dưới lớp bùn để trú ẩn khi thủy triều xuống và ra ngoài kiếm ăn khi nước lớn. Loài cá này vốn rất tinh ranh, nhạy bén, chỉ cần một chút động tĩnh là nhanh chóng trốn thoát. Người dân địa phương cho biết, để bắt được chúng không hề dễ dàng: ban ngày thường dùng cần câu, ban đêm thì soi đèn. Khi bị ánh sáng chiếu thẳng vào mắt, cá thòi lòi sẽ bất động, nhờ vậy mà người dân dễ dàng tóm gọn.
Nếu nhìn vẻ ngoài, nhiều người sẽ ngần ngại, nhưng một khi đã thưởng thức món ăn từ cá thòi lòi thì sẽ hiểu vì sao chúng được coi là đặc sản hiếm của Cà Mau. Thịt cá trắng, chắc nịch, có vị ngọt tự nhiên và thơm bùi. Người dân thường chế biến thành nhiều món khác nhau: kho tiêu đậm đà đưa cơm, chiên giòn vàng ruộm, nấu lẩu chua thanh mát, nhưng được ưa chuộng nhất vẫn là cá thòi lòi nướng muối ớt. Khi đặt lên bếp than hồng, lớp da cá cháy xém tỏa mùi thơm quyện với vị cay nồng của ớt, thịt cá bên trong lại chắc và ngọt, khiến bất kỳ ai từng nếm thử đều khó lòng quên được.
Điểm đặc biệt khiến cá thòi lòi trở thành đặc sản quý là chúng chỉ sống trong tự nhiên, không thể nuôi được. Hiện nay, loại cá tươi này được bán với giá khoảng 200.000 – 300.000 đồng/kg, trong khi cá thòi lòi phơi khô có giá lên đến 500.000 đồng/kg. Cá khô giòn, thơm, rất được ưa chuộng làm món nhậu, lại có thể bảo quản được lâu ngày.
Hiện nay, nhiều người đến Cà Mau đều tìm để thưởng thức cá thòi lòi hoặc mua về làm quà cho người thân, bạn bè. Anh Giang (người bán cá thòi lòi trên chợ mạng) chia sẻ: "Khô cá thòi lòi bán được quanh năm nhưng đắt khách nhất vào dịp Tết. Ngoài bán lẻ tôi còn bán sỉ vào các nhà hàng, quán nhậu ở TP.HCM. Thời điểm khan hiếm, khô cá thòi lòi có giá lên tới 600.000 đồng/kg".
