Loài hải sản này có giá vô cùng đắt đỏ, được ví như "mì chính của người giàu". Trên thị trường, sá sùng khô được bán với giá lên tới 5 triệu đồng/kg.
Từ một loài sinh vật biển trông không mấy bắt mắt, sá sùng đã vươn mình trở thành “đặc sản vàng” của vùng biển Vân Đồn (Quảng Ninh). Loài này còn có tên gọi khác là đồn đột, giun biển, địa sâm.
Sá sùng là loài động vật thân mềm, thân trơn, dài chừng 5–10 cm, có con lớn tới gần 20 cm. Dưới lớp cát mịn, chúng sống ẩn mình, chỉ lộ ra những dấu vết nhỏ như “mắt” trên mặt đất. Khi thủy triều rút, những người dân quen tay lại đổ ra bãi biển, tay cào, tay cuốc.
Bắt sá sùng phải tinh mắt, nhanh tay, chậm một chút là chúng chui xuống cát không để lại dấu vết. Công việc đào sá sùng nghe đơn giản, nhưng là cả một quá trình đòi hỏi sự tỉ mỉ và có kinh nghiệm.
"Chúng tôi thường bắt đầu công việc săn sá sùng từ rất sớm, khi trời còn mờ sương. Tầm 3 đến 4 giờ sáng là thời điểm lý tưởng nhất, bởi lúc này thủy triều vừa rút xuống, để lộ ra mặt bãi cát rộng và bằng phẳng. Những dấu vết nhỏ li ti mà sá sùng để lại sau một đêm bò đi kiếm ăn sẽ hiện rõ hơn, giúp người có kinh nghiệm dễ dàng phát hiện ra nơi chúng trú ngụ. Chỉ cần quan sát kỹ các “mắt cát”, những lỗ nhỏ trên mặt đất rồi nhanh tay cào hoặc cuốc, người thợ có thể bắt được những con sá sùng béo mập còn chưa kịp chui sâu xuống cát", người dân ở Vân Đồn chia sẻ.
Sau khi thu được, sá sùng được làm sạch bằng cách lộn ruột, rửa cát, rồi tùy theo mục đích mà đem cấp đông hoặc phơi khô. Công đoạn phơi, sấy tưởng chừng đơn giản nhưng lại vô cùng tốn công. Bởi 10 kg sá sùng tươi chỉ thu được vỏn vẹn 1 kg khô.
Chính sự hiếm hoi và mất nhiều công chế biến khiến giá của chúng luôn ở mức cao. Trên thị trường, sá sùng tươi thường có giá khoảng 600.000 đồng/kg, còn loại khô có thể lên đến 5 triệu đồng/kg.
Giới sành ăn ví sá sùng khô như “gia vị của người giàu”. Từ lâu, nó đã là bí quyết tạo nên vị ngọt thanh, thơm tự nhiên trong nồi nước phở, bún thang hay mì vằn thắn của người Hà Nội. Chỉ cần nửa con sá sùng khô nướng sơ cho vào nồi nước dùng, vị ngọt đã lan tỏa, dậy mùi hấp dẫn.
Ngoài ra, dân sành nhậu còn thích nướng sá sùng vàng giòn, chấm tương ớt cay xé lưỡi; hoặc ngâm rượu để bồi bổ cơ thể...
Từ thời xưa, sá sùng được khai thác để làm cống vật cho vua, quan và chỉ có những người giàu có mới đủ điều kiện sử dụng. Nhiều năm gần đây, nghề khai thác sá sùng ở Vân Đồn trở thành nguồn thu chính của nhiều hộ dân. Tuy nhiên, việc khai thác quá mức khiến số lượng sá sùng trong tự nhiên ngày càng khan hiếm. Có ngày, người đi biển đào cát từ sáng tới trưa mà chỉ được vỏn vẹn một kg. Vào dịp Tết, nhu cầu sử dụng sá sùng tăng mạnh, nhiều người phải đặt hàng trước cả tháng để làm quà biếu cho người thân, bạn bè, đối tác.
Chị Lanh (người chuyên bán đặc sản Quảng Ninh trên chợ mạng) cho biết: "Khách mua chủ yếu để dùng nấu phở hoặc biếu Tết. Loại to, dày mình, màu trắng ngà là hàng chuẩn, còn hàng mỏng, trắng tinh thì thường đã bị tẩy”. Với những người sành ăn, chỉ cần nhìn màu, ngửi mùi là biết được con sá sùng đó có thật hay không.
