Ốc đá ở xã Tô Múa (Sơn La) chỉ xuất hiện vào mùa mưa, vị giòn ngọt và mùi thơm đặc trưng khiến ai ăn thử đều thích mê mẩn. Vài năm gần đây, loại ốc dân dã này thành món ngon trong nhà hàng, được người thành phố "săn lùng" mỗi khi đến mùa.
Ở Sơn La, khi những cơn mưa đầu mùa trút xuống, người dân lại rủ nhau lên rừng, lội suối săn tìm một thứ “lộc trời” chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn, đó là con ốc đá ở xã Tô Múa. Từ loài ốc dân dã, chỉ có người dân địa phương biết đến, nay chúng đã trở thành đặc sản nổi tiếng trong nhà hàng được người thành phố săn lùng, có giá lên đến 150.000 đồng/kg.
Ốc đá sinh sống trong các con suối tự nhiên, nơi nước trong, mát lạnh và giàu khoáng chất. Môi trường sống khắt khe ấy khiến ốc phát triển chậm, thịt chắc, giòn và ngọt. Loài ốc này thường chỉ xuất hiện nhiều từ tháng 4 đến tháng 8 hằng năm, đúng vào mùa mưa, khi nước suối dâng cao và cây cối xanh tốt.
Loài ốc này thường bám vào đá hoặc ẩn mình dưới lớp lá ẩm. Khi trời đổ mưa rào, chúng bò ra kiếm ăn, để lộ thân mình lấp lánh dưới ánh đèn pin, đó cũng là lúc người dân bắt đầu mùa “săn ốc”.
Hình dáng của ốc đá khá đặc biệt: vỏ cứng, màu xám hoặc nâu đậm, thân phát triển theo chiều ngang chứ không vươn dài như ốc nhồi hay ốc bươu. Miệng ốc loe ra có màu trắng sữa, nhìn bóng bẩy và đẹp mắt. Kích thước mỗi con chỉ bằng hai đốt ngón tay, vừa vặn để chế biến nhiều món ngon. Vỏ dày, có đường viền chạy dọc thân, tạo cảm giác chắc khỏe, đúng chất "ốc của núi đá".
Người dân bản địa cho biết, ốc đá chỉ ra nhiều sau mưa, còn mùa nắng thì hầu như biến mất vì chúng ẩn mình sâu dưới đất hoặc khe đá để sinh sôi. Thức ăn của ốc là những loại cỏ, lá cây rừng, thậm chí cả cây thuốc quý, nên thịt ốc có hương vị đặc biệt, không tanh mà lại thanh mát, thơm nhẹ mùi thảo mộc.
Để bắt được ốc, người dân phải băng rừng, lội suối, mang đèn pin soi từng gốc đá, từng vạt lá. Nghề bắt ốc tưởng đơn giản nhưng đòi hỏi sự tinh mắt và khéo léo. Thân ốc có màu nâu gần giống màu đất, lá khô, nên nếu không chú ý sẽ dễ bỏ qua. Đặc biệt, khi có tiếng động mạnh, ốc lập tức thu miệng và rơi xuống đất, rất khó tìm. Bởi thế, việc săn ốc trong rừng là một trải nghiệm vừa vất vả, vừa thú vị.
Sau khi được mang về, ốc được ngâm trong nước vo gạo hoặc lá ổi để nhả hết bùn đất, rồi rửa sạch nhiều lần. Chỉ khi ốc thật trong, người ta mới đem chế biến. Có rất nhiều cách để thưởng thức ốc đá, mỗi cách mang một hương vị riêng.
Phổ biến nhất là ốc luộc gừng sả, ốc được thả vào nồi nước sôi cùng vài lát gừng, cọng sả, khi chín tỏa mùi thơm nức, thịt giòn sần sật, ngọt thanh, chấm với nước mắm tỏi ớt cay nồng. Với những ai thích vị đậm đà, ốc xào sả ớt là lựa chọn hoàn hảo, vị cay cay, thơm phức, ăn cùng cơm trắng hay làm mồi nhậu đều phù hợp.
Ngoài ra, người dân còn hấp ốc với gừng, giữ nguyên hương vị tự nhiên của suối đá, hoặc nướng ốc trên than hoa rồi rưới thêm chút mỡ hành, muối tiêu. Món ốc nướng vừa dậy mùi, vừa giòn dai, khiến ai một lần nếm thử cũng phải xuýt xoa. Dù được chế biến theo cách nào, thịt ốc đá vẫn giữ nguyên độ dai giòn, mát và thanh, gợi cảm giác như đang nếm hương vị của núi rừng.
Trong các nhà hàng, ốc đá thường được ăn kèm rau răm, lá chanh, tía tô và nước chấm pha đặc biệt để tăng thêm hương vị. Mỗi miếng ốc giòn tan trong miệng, thấm vị cay ấm của gừng sả, mùi thơm của lá chanh và mặn mòi của nước mắm khiến thực khách mê mẩn.
