Hỏi-đáp về COVID-19 (P3): Những hành động nào có thể lây truyền virus corona chủng mới?

Ngày 02/04/2020 06:30 AM (GMT+7)

Dịch COVID-19 đang khiến nhiều người hoang mang và lo lắng về việc lây truyền dịch bệnh. Vậy những hành động, thói quen nào có thể lây lan virus corona chủng mới? Các chuyên gia của Học viện Quân y sẽ tiếp tục giải đáp thắc mắc này trong bài viết dưới đây.

Thống kê dịch COVID-19

(Cập nhật lần cuối: 12:31 28/05/2020)
Số ca nhiễm
Tử vong
Bình phục
Việt Nam 327 0 278
Trung Quốc 82.995 4.634 78.288
Mỹ 1.745.803 102.107 490.130
Italia 231.139 33.072 147.101
Thế Giới 5.792.314 357.471 2.498.884

hoi-dap ve covid-19 (p3): nhung hanh dong nao co the lay truyen virus corona chung moi? - 1

1. Tôi đang ở nơi được gọi là “vùng dịch” thì có phải là tôi đã bị nhiễm COVID-19 rồi không?

Không hoàn toàn như vậy. Sống trong “vùng dịch” hay “vùng có dịch” là sống ở nơi có dịch đang lưu hành, tức là có người bị bệnh và tác tác nhân gây bệnh đang ở khu vực đó chứ không phải mọi người trong khu vực đó đều là người đã nhiễm COVID-19. Chỉ khi đã có xét nghiệm khẳng định nhiễm virus gây bệnh COVID-19 mới coi là người bị nhiễm bệnh. Đây cũng là lý do làm nảy sinh nguy cơ kỳ thị có liên quan đến địa danh nơi có dịch - điều đã được WHO lưu tâm khi đặt tên các loại bệnh dịch mới.

2. Tôi đang khỏe mạnh nhưng nếu cứ ở vùng có dịch là tôi sẽ bị nhiễm COVID-19 phải không?

Không hoàn toàn như vậy. Sống trong vùng có dịch là sống ở nơi có nguy cơ cao bị nhiễm COVID-19. Mặc dù đang ở nơi có nguy cơ cao nhưng thực hiện tốt các biện pháp kiểm soát nguy cơ (chính là các biện pháp phòng chống dịch đang được các cấp, các ngành và toàn dân triển khai) sẽ không để xảy ra nguy cơ nhiễm bệnh. Làm tốt điều này thì mỗi cá nhân dù  đang ở trong vùng dịch cũng sẽ không bị nhiễm bệnh. Cộng đồng trong vùng dịch làm tốt không để có thêm người nhiễm bệnh mới, đồng thời điều trị khỏi cho những người đã nhiễm bệnh và vệ sinh môi trường loại bỏ mầm bệnh thì khu vực đó sẽ hết dịch.  

hoi-dap ve covid-19 (p3): nhung hanh dong nao co the lay truyen virus corona chung moi? - 3

Nhà ga Hankou tại Vũ Hán hôm 22/1, một ngày trước lệnh cấm phương tiện công cộng tại thành phố vì bệnh viêm phổi do virus corona. Ảnh: AP.

3. Tôi vừa đi cùng chuyến máy bay/chuyến ô tô/toa tàu; ở cùng phòng họp/lớp học với một người vừa được xác định là người nhiễm COVID-19 có nghĩa là tôi cũng đã nhiễm COVID-19 phải không?

Không hoàn toàn như vậy. Trường hợp này được coi là tiếp xúc gần với người bệnh. Bạn cần theo dõi và tự cách ly bản thân trong vòng 14 ngày, vừa để bảo vệ mình vừa để bảo vệ những người xung quanh và cộng đồng theo hướng dẫn của Bộ Y tế.  

4. Thế nào là tiếp xúc trực tiếp với người bệnh?

Là tiếp xúc có “da - chạm - da”, hôn hoặc quan hệ tình dục với người bệnh. Tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch tiết của cơ thể người bệnh được coi là tiếp xúc trực tiếp với mầm bệnh.

5. Thế nào là tiếp xúc gần với người bệnh?

Là tiếp xúc với bệnh nhân trong cự ly 2m hoặc ở trong cùng một phòng hay khu vực chăm sóc một ca bệnh được khẳng định có bệnh hoặc khả năng bị bệnh trong thời gian kéo dài.

6. Bắt tay có làm lây COVID-19 không?

Không. Cho đến nay chưa có bằng chứng virus COVID-19 có thể xâm nhập qua da vào cơ thể. Tuy nhiên, bắt tay là hành động có nguy cơ cao. Khi tay một người bị nhiễm COVID-19 chạm vào tay người khác có thể truyền virus sang tay người này. Từ bàn tay có virus có thể nhiễm tiếp vào đường hô hấp do các hành động khác như dụi mắt, ngoáy mũi, cho tay lên miệng hoặc kể cả chạm tay lên mặt, tạo cơ hội (dù nhỏ) để virus “bay” vào mũi. Do vậy, thực hành rửa tay/sát trùng tay và không chạm tay vào vùng mặt (đặc biệt là sau khi bắt tay) là biện pháp hiệu quả để ngăn nguy cơ lây nhiễm do bắt tay. 

hoi-dap ve covid-19 (p3): nhung hanh dong nao co the lay truyen virus corona chung moi? - 4

7. Hôn nhau có làm lây COVID-19 không?

Có. Khi hôn, dù hôn môi hay hôn lên trán, lên má đều là tiếp xúc trực tiếp với người bệnh.

8. Sinh hoạt tình dục có làm lây COVID-19 không?

Chưa có nghiên cứu chứng minh COVID-19 có lây qua niêm mạc đường sinh dục hay không và do vậy có lây qua sinh hoạt tình dục ở hình thức giao hợp khác giới hay không. Tuy nhiên, do sinh hoạt tình dục có nhiều hình thức, mức độ và động tác khác nhau nên sinh hoạt tình dục là hành vi có nguy cơ. Nguy cơ lây nhiễm cao hay thấp tùy thuộc mức độ tương tác giữa những người bạn tình tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp của người có COVID-19. Khi mọi việc chưa rõ ràng, nên thực hiện các hành vi tình dục an toàn để vừa có tác dụng bảo vệ người đã nhiễm COVID-19 trước nguy cơ bị nhiễm thêm các bệnh lây truyền qua đường tình dục, vừa bảo vệ bạn tình không bị lây nhiễm COVID-19 từ người nhiễm trước đó.

9. COVID-19 có lây qua thức ăn không?

Chưa có nghiên cứu chứng minh COVID-19 có lây qua đường ăn uống hay không. Mặc dù đã có nghiên cứu cho thấy có COVID-19 trong phân của bệnh nhân và một số bệnh nhân có biểu hiện bị tiêu chảy, điều đó gợi ý rằng COVID-19 có thể gây tổn thương đường tiêu hóa. Do miệng và mũi thông nhau nên chưa biết liệu virus từ đường hô hấp rơi xuống đường tiêu hóa và ra phân hay virus từ thức ăn trong miệng tấn công lên đường hô hấp. Khi chưa thể loại trừ mọi khả năng thì vẫn nên thực hành “ăn chín, uống sôi” để phòng chống dịch. Tuyệt đối không nên ăn tiết canh sống, thịt sống, nhất là của động vật hoang dã.  

10. COVID-19 có lây qua đường máu không?

Chưa có thông tin về vấn đề này. Trên quan điểm dự phòng, bệnh COVID-19 là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, mọi khuyến cáo về bảo hộ nhân viên y tế đều được đặt lên ở mức cao nhất trước nguy cơ phơi nhiễm với máu của người bệnh. Về phương diện an toàn truyền máu, trong giai đoạn hiện nay chắc chắn người có xét nghiệm dương tính với COVID-19 sẽ không được hiến máu tình nguyện trong những đợt hiến máu tình nguyện đại trà. Trong tương lai, liệu xét nghiệm COVID-19 có được đưa vào nhóm xét nghiệm sàng lọc an toàn truyền máu hay không còn chờ thêm các bằng chứng chắc chắn về việc virus này có lây truyền qua đường máu hay không.

11. COVID-19 có lây từ mẹ sang con không?

Trong đợt dịch này, các nhà khoa học Trung Quốc đã theo dõi 9 trường hợp phụ nữ mang thai nhiễm COVID-19 và đã sinh con. Các xét nghiệm dịch ối, máu dây rốn trẻ sơ sinh có mẹ nhiễm Covid-19 và sữa mẹ không thấy có virus COVID-19. Cùng thêm các thông tin về SARS-CoV và MERS-CoV không lây truyền dọc từ mẹ sang con khiến cho các nhà khoa học tạm kết luận rằng COVID-19 không lây truyền dọc từ mẹ sang con. Mặc dù vậy, các quan sát mới chỉ thực hiện ở 9 ca bệnh nên cần có số liệu của nhiều người hơn để có thể kết luận chắc chắn về vấn đề này. 

Lưu ý: Lây nhiễm dọc được hiểu là lây từ mẹ sang con qua nhau thai. Việc cách ly con khỏi mẹ để tránh lây nhiễm qua đường hô hấp hoặc đường tiếp xúc trực tiếp vẫn là cần thiết.  

12. Virus COVID-19 gây bệnh như thế nào?

Sau khi nhiễm được vào tế bào niêm mạc đường hô hấp, COVID-19 cài các gen của virus vào bộ gen của tế bào chủ, bắt tế bào bị nhiễm virus tạo ra các thành phần của virus. Khi đã đủ các thành phần cần thiết, các thành phần này lắp ghép lại với nhau để hình thành nhiều virus mới chui ra ngoài đồng thời làm tổn thương cho tế bào bị nhiễm virus.

Trình tự các bước bao gồm: Dịch mã gen sao chép từ RNA gen của virion. Đầu tiên, chúng tổng hợp ra sợi ARN  các protein cấu trúc virus S, E và M được chuyển vào lưới nội bào (ER) và di chuyển vào khoang trung gian reticulum - Golgi (ERGIC) Nucleocapsid các hạt virion trưởng thành (tức là các virus mới). Các virus mới hình thành và tiếp tục lây nhiễm sang các tế bào lành khác hoặc theo dịch tiết đường hô hấp được đào thải ra ngoài trở thành nguồn lây nhiễm cho người xung quanh.

hoi-dap ve covid-19 (p3): nhung hanh dong nao co the lay truyen virus corona chung moi? - 5

Từ một virus ban đầu, COVID-19 nhân lên thành nhiều hạt virus mới (màu vàng) gây tổn thương tế bào chủ (Nguồn: NIAID-RML).

13. Virus COVID-19 gây bệnh cho cơ quan nào?

Biểu hiện bệnh chủ yếu của người nhiễm COVID-19 là viêm đường hô hấp cấp có nghĩa là COVID-19 gây bệnh cho đường hô hấp.

Một số bệnh nhân nhiễm COVID-19 còn có biểu hiện tiêu chảy và xét nghiệm có virus trong phân. Dù chưa chắc chắn nhưng không loại trừ khả năng COVID-19 gây tổn thương cho các tế bào niêm mạc khác, trong đó có đường tiêu hóa.

Trong số các bệnh nhân bị bệnh kết hợp còn thấy hiện tượng tổn thương chức năng của các tạng khác như gan, thận… Tuy nhiên, đây là hậu quả trực tiếp do virus tấn công hay hậu quả gián tiếp từ tổn thương phổi còn đang được các nhà khoa học làm rõ hơn.

14. COVID-19 có gây quái thai không?

Một số virus nhiễm vào phụ nữ mang thai gây ảnh hưởng đến thai nhi như virus cúm gây sứt môi hở hàm ếch, virus Zika gây bệnh đầu nhỏ; một số virus có thể gây sẩy thai như Rubella. Chưa thể trả lời được liệu COVID-19 có thể gây ảnh hưởng gì lên thai nhi. Trên thực tế, cần theo dõi dài ngày hậu quả thai sản của những trường hợp bệnh nhân là phụ nữ mang thai nhiễm COVID-19 ở các giai đoạn sớm của thai kỳ.

Mời quý độc giả đón đọc Phần 4: Người mắc COVID-19 đã khỏi bệnh có thể tái nhiễm không?? trên chuyên mục Sức khỏe vào lúc 7 giờ sáng ngày 3/4.

hoi-dap ve covid-19 (p3): nhung hanh dong nao co the lay truyen virus corona chung moi? - 6

hoi-dap ve covid-19 (p3): nhung hanh dong nao co the lay truyen virus corona chung moi? - 7

hoi-dap ve covid-19 (p3): nhung hanh dong nao co the lay truyen virus corona chung moi? - 8

Việt NamThế giớiMỹÝ Tây Ban NhaĐứcPháp

Nguồn: http://thoidaiplus.giadinh.net.vn/hoi-dap-ve-covid-19-p3-nhung-hanh-dong-nao-co-the-lay...

Những câu hỏi-đáp về COVID-19 (P2): SARS-CoV-2 ở đâu trong môi trường và tồn tại trong bao lâu?
Virus corona chủng mới tồn tại ở đâu trong môi trường xung quanh chúng ta và chúng có thể sống tới bao lâu ở bên ngoài? Những câu hỏi này sẽ được các...
Theo PGS.TS.BS Lê Văn Đồng (Học viện Quân Y) - Tổ trưởng Tổ biên soạn (thoidaiplus.giadinh.net.vn)
Tin bài cùng chủ đề Góc chuyên gia